दिल ढूंढता है


*दिल ढूंढ़ता है ची कहाणी*

राहुल लाळे  







" दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुर्सत के रात दिन"  मौसम सिनेमातलं हे मदनमोहनने अनेक चालीत संगीतबद्ध केलेलं , लता मंगेशकर-भूपेंद्र यांनी गायलेलं गाणं १९७५ पासून आजपर्यंत अनेकांच्या मनात घर करून राहिलंय. चालीतल्या विविधतांमुळे आणि लताच्या मधुर व भूपेंद्रच्या घनगंभीर आवाजाने, पर्वतीय निसर्गरम्य वातावरणातील चित्रणामुळे ,संजीव कुमार- शर्मिला टागोरच्या  पडद्यावरील दर्शनामुळे हे गाणं लक्षात राहतंच पण एखाद्या सिनेमाचं थिम एखाद्या गाण्याभोवती ही कसं  विणता येऊ शकतं , हेही या गाण्याचं मोठं वैशिष्ट्य. 


पण जर आपल्याला कळालं की हे गाणं गुलज़ारने गालिबच्या एका शेरवरून लिहिलंय.... तर ? 


गुलज़ारनी कॉपी केलं असं म्हणणार ? 


मला नाही असं वाटत .. 


Plagiarism म्हणजे कॉपी करणे हा खरं तर एक गुन्हा, पण आपल्या The Sacred Wood या पुस्तकात प्रसिद्ध कवी एलियट म्हणतात,"“Immature poets imitate; mature poets steal; bad poets deface what they take, and good poets make it into something better, or at least something different,”. -  मूर्ख किंवा वाईट पण बिलंदर कवी एखाद्या रचनेची नक्कल-चोरी करतात पण हुशार, समंजस कवी त्याच रचनेच्या कल्पनेवर आपल्या प्रतिभेचे मनोरे चढवून एक यादगार कलाकृती बनवतात. "दिल ढूंढता है"अशीच एक रचना !!


जी ढूंढ़ता है फिर वही फुर्सत के रात-दिन

बैठे रहें तसव्वर-ए-जानां किए हुए


हा खरं ग़ालिबचा शेर...गुलज़ार ने तो  *मौसम* मध्ये वापरला… 


आणि काय वापरलाय !!! व्वा  व्वा !! 


गालिबचा  "जी "गुलझारने "दिल" करून मुखडा कायम ठेवलाय  - " दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुर्सत के रात दिन " 


" निवांतपणे घालवलेले ते दिवस - त्या रात्री  मी - माझं मन / हृदय  आज ही शोधत  आहेत, ते ही माझ्या प्रेमीचा चेहरा डोळ्यासमोर आणत "  

असा अर्थ असलेला मुखडा असलेलं गाणं , अर्थपूर्ण  भावनांनी ओथंबलेलं  असणारंच  ना !!


पूर्ण गाणं गुलझारने असं लिहिलंय ...


दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुर्सत के रात दिन

जाड़ों की नर्म धूप और आँगन में लेट कर

आँखों पे खींचकर तेरे आँचल के साये को

औंधे पड़े रहें, कभी करवट लिये हुए


या गर्मियों की रात जो पुरवाइयाँ चलें

ठंडे सफ़ेद बिस्तर पर जागें देर तक

तारों को देखते रहें छत पर पड़े हुए


बर्फ़ीली सर्दियों में किसी रात में कभी

वादी में गूँजती हुई ख़ामोशियाँ सुनें

आँखों में भीगे भीगे से लम्हे लिये हुए

दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन


काय अप्रतिम लिहिलंय - गेलेल्या दिवसांचं वर्णन विविध ऋतूंच्या आठवणीत घालवलेल्या दिवसांच्या वर्णनात गुंफून एक अजरामर गीत तयार झालंय. 

मदनमोहन एवढा प्रतिभावान होता की प्रत्यक्ष सिनेमातल्या तीन चालींव्यतिरिक्तही काही  चाली त्याने  त्याच्या स्वतःच्या आवाजात "दिल ढूँढ़ता है" ला दिल्या . 


https://youtu.be/FXzJaEab9D0


त्यातलीच एक चाल यश चोप्रांनी "वीर-झारा " मध्ये " तेरेsss लियेsss" साठी वापरली . गालिबच्या "जी ढूँढ़ता है "  चा प्रवास कुठं पर्यंत पोचला पहा !!!


मदनमोहन एक शापित गंधर्व खराच - "दिल ढूँढ़ता है " एवढं अप्रतिम  गाणं होऊनही त्यावर्षीचं  फिल्मफेअर मिळवू नाही शकलं  - ते मिळालं साहिर-खय्यामच्या "कभी कभी " ला !! 


नंतर परत गालिबचा "इश्क पर जोर नहीं " हा एक शेर पुढे गुलझारने दिल से मध्ये " सतरंगी रे " मध्ये वापरला - पण शेवटी " दिल ढूँढ़ता है " ची सर त्याला थोडीच येणार ? 


जाता जाता - गालिबचा  " जी  ढूँढ़ता है" हा शेर ज्या गजलचा एक भाग होता ती गजल खास तुमच्यासाठी  -


मुद्दत हुई है यार को मेहमान किये हुए

जोश-इ-क़दह से बज़्म चरागाँ किये हुए

करता हूँ जमा फिर जिगर-इ-लखत-लखत को

अरसा हुआ है दावत-इ-मिज़ह्गान किये हुए

फिर वजा-इ-एहतियात से रुकने लगा है दम

बरसों हुए हैं चाक गिरेबान किये हुए

फिर गर्म-नाला हाय शरार-बार है नफास

मुद्दत हुई है सैर-इ-चरागाँ किये हुए

फिर पुसिश-इ-जराहट-इ-दिल को चला है इश्क

सामान-इ-सद-हज़ार नमक-दान किये हुए

फिर भर रहा हूँ खामा-इ-मिज़ह्गान बा-खून-इ-दिल

साज़-इ-चम्-तराजी-इ-दामान किये हुए

बा-हम-दिगर हुए हैं दिल-ओ-दीदा फिर रकीब

नज्जारा-ओ-ख़याल का सामान किये हुए

दिल फिर रवाफ-इ-कू-इ-मलामत को जाए है

पिन्दार का सनम-कदह वीरान किये हुए

फिर शौक़ कर रहा है खरीदार की तलब,

अर्ज़-इ-मता-इ-अक्ल-ओ-दिल-ओ-जान किये हुए

दौड़े हैं फिर हर एक गुल-ओ-लाला पर ख़याल

सद-गुल-सीतां निगाह का सामान किये हुए

फिर चाहता हूँ नामा-इ-दिल-दार खोलना

जान नज़र-इ-दिल-फरेबी-इ-उनवान किये हुए

मांगे है फिर किस्सी को लब-इ-बाम पर हवस

ज़ुल्फ़-इ-सियाह रुख पे परेशान किये हुए

चाहे फिर किसी को मुकाबिल में आरजू

सुरमे से तेज़ दशना-इ-मिज़ह्गान किये हुए

इक नौ-बहार-इ-नाज़ को ताके है फिर निगाह

चेहरा फुरोग-इ-मई से गुलिस्तान किये हुए

फिर जी में है की दर पे किस्सी के पड़े रहे

सर ज़ेर बार-इ-मिन्नत-इ-दरबान किये हुए

जी ढूँढ़ता है फिर वही फुर्सत के रात दिन

बैठे रहे तसव्वुर-इ-जानां किये हुए

ग़ालिब हमें न छेड़ की फिर जोश-इ-अश्क से

बैठे हैं हम तहय्या-इ-तूफ़ान किये हुए


यातला काही भाग महम्मद रफींनी गायलाय 


https://youtu.be/erKSQbejxU0


पण शेवटी मनात गुंजत राहतं  ते मौसममधलं " दिल ढूँढ़ता है " च 


राहुल लाळे


दिल ढूँढता है...मदनमोहन... गुलजार... भूपेंद्र... लता  ( सोबत आशा भोसले, आर डी आणि गुलझार यांची चर्चा )

…१०:२८


मुद्दत हुई है यार.. ४:२१,  महम्मद रफीं


राहुल

Comments

Popular posts from this blog

धुरंधर

द बंगाल फाईल्स

नोव्हेंबरमधील धार्मिक पर्यटन .. गिरनार - सोमनाथ - द्वारका